Widzę, że się zmieniłaś, Penelopo, wypiękniałaś.
- Co jest przyczyną tej przemiany? -Nie dręcz mnie.
On tylko podziwia twoje piękno, królowo. Jest po prostu szczery, jak my wszyscy,
którzy podziwiamy twoją urodę. - Moje piękno przeminęło
z chwilą, gdy mój mąż mnie opuścił.
Dlaczego, skoro w niczym mu nie ustępujemy?
Nie dla mnie.
Aby uczynić ją jeszcze piękniejszą, bogowie....
Cisza, wszyscy!
...obdarzyli ją...
Penelopa chce wam coś oświadczyć.
...skórą o barwie kości słoniowej.
Zadawnionym zwyczajem jest, że gdy sławny mąż chce poślubić kobietę
ofiaruje jej dary ślubne, a nie plądruje jej dom.
Następna dziecinna sztuczka? Kolejny sposób, żeby zyskać trochę czasu?
Nie, nie ufamy ci: zwodzisz nas zbyt długo.
Jeśli pragniesz darów ślubnych dostaniesz je dzisiaj,
ale nie licz na to, że opuścimy ten dom nim podejmiesz decyzję.
Aby uczynić ją jeszcze piękniejszą bardziej atrakcyjną,
Przyjaciele, jutro dowiemy się kto zostanie królem Itaki.
bogowie uczynili jej skórę bielszą niż kość słoniowa,
Cieszmy się dalej gościnnością królowej.
ale nie pozwolili jej ujrzeć własnego męża.
Odyseusz przekroczył próg domu i przyglądał się wszystkiemu.
Jego dusza trwała w rozdarciu między bólem a radością.
Zostanę tutaj. Lepiej, żeby nie widzieli nas razem.
Wiedzą kim jestem, więc upokorzą mnie.
A i ciebie spotkałoby więcej upokorzeń z mojego powodu.
Argos!
Pies nazywał się Argos. Kiedyś Odyseusz
przygarnął go i zabierał na polowania.
Poznałeś mnie... Poznałeś mnie...po tylu latach.
Odyseusz ronił w głębi duszy łzy, gdy Argos umierał,
ujrzawszy swojego pana po 20 latach.
Czego tu szukasz, łajzo? Kim jesteś? Marzy ci się jedzenie bez pracy?
I tak oto Odyseusz przybył jako żebrak,
stary, godny pożałowania.. Wsparty na kiju,
z nędznym ciałem, odzianym w łachmany.
Euricleo! Daj mu ten chleb
i powiedz, że ma sie nie wstydzić, ale prosić o co zechce.
- Telemach daje ci to. - Niech Zeus cię błogosławi...
Zalotnicy zebrali się w sali rozpraw,
zaś Atena natchnęła Odyseusza, aby sprawdził
który z zalotników należy
do sprawiedliwych, a który nie.
Ale ostatecznie żaden z nich nie zdołał uniknąć kary.
- Daj mi odrobinę, panie. - Co za jeden?
- Proszę, okaż miłosierdzie. - Kim jesteś żebraku, żeby zwracać się do możnych tego świata?
Wszyscy byli młodsi od Odyseusza.
Obserwował ich jedzących i pijących, patrzył na ich niegodziwość
i zadawał sobie w duchu pytanie, który zdoła uniknąć jego gniewu.
- Jałmużna dla starca. - Wynoś się!
Telemachu, czy my wszyscy tutaj nie jesteśmy jak żebracy? Nie jesteśmy cudzoziemcami?
A nam wytykasz, że objadamy cię ze wszystkiego!
Czuję się zaszczycony, Eurymachu, że troszczysz się o mnie,
jednak różnica polega na tym, że jemu pozwoliłem żebrać.
Won!
Proszę o łaskę. Dziękuję, Zeus cię nagrodzi.
Daj mi też odrobinę, przyjacielu, ty, którego aparycja zdradza wielkiego pana...
Kto ma więcej, więcej może dać. Tak mówią na mojej rodzinnej Krecie,
wyspie Minosa, słyszałeś o niej? Jak także byłem kiedyś potężny
i możny. Miałem służbę, osady, stada, domy, ale Zeus
doprowadził mnie do tego stanu. Nieszczęście dotknęło mnie:
Miałem 9 pięknych statków, więc udałem się do Egiptu po zboże,
jednak moi przyjaciele spalili pola, zniszczyli wszystko,
gwałcili kobiety, mordowali mężczyzn i musiałem zapłacić za nich wszystkich.
Musiał zapłacić za wszystkich...więc my mamy płacić za niego!
Jesteś Antinous? Jeden z tych,
którzy nigdy nikomu i niczego nie dają, nawet szczypty soli,
ani kromki chleba, który zresztą nie do ciebie należy!
Wielki ból ogarnął serce Telemacha,
gdy ujrzał jak poniżają jego ojca, ale nie uronił ani jednej łzy.
Patrzył w milczeniu, a w głębi serca planował zemstę.
Jedną rzeczą jest ponosić rany w bitwie, a drugą rzeczą być bitym,
bo jesteś głodny. Jeśli istnieje bóg żebraków, zapłacisz za to.
Zamknij się i zejdź mi z oczu, albo jeszcze ci poprawię.
Obcy przybył.
Ostatniej nocy miałam dziwny sen. 20 gęsi dziobało ziarno
w tym domu. Nagle od strony gór nadleciał wielki orzeł....
To był ten żebrak, przybył z daleka.
I ukręcił szyje gęsiom. Cóż to może oznaczać?
Dlaczego nie wysłuchasz tego człowieka?
Chodź tu Ir, zabawimy się trochę. Dwa psy pożrą się o tę samą kość!
Znany był jako żebrak,
zawsze chętny do ucztowania i picia. Nazywał się Arnos.
To imię otrzymał po narodzinach, ale wszyscy nazywali go
Irem. Tym, który strzeże drzwi.
Coś za jeden? Zająłeś moje miejsce!
Wynoś się stąd, jeśli nie chcesz, żebym udusił cię gołymi rękami, nedzniku.
Irus! Brawo! Potrząśnij nim za kark. Dalej!
Słyszałeś? Odejdź, póki możesz. Nie zmuszaj mnie, abym połamał ci gnaty.
Cóż ci złego uczyniłem, przyjacielu?
Obaj jesteśmy żebrakami, więc niech każdy robi swoje. Bierz, co ci dają,
jest tu miejsce dla wszystkich. - Co ty bredzisz, idioto?
Tu jest miejsce tylko dla mnie. Zaraz będziesz pluł zębami.
Nie prowokuj mnie.
Uwaga panowie, teraz zacznie się właściwe przedstawienie.
Dalej, rozbawcie nas. Oto wasza nagroda:
kto wygrywa-bierze to, kto przegrywa- wynosi się stąd.
Będę walczył, bo jestem głodny, ale czy obiecujesz nie bić mnie więcej?
Dosyć gadania! Bierz się do walki!
Brać się do walki, durnie!
I wtedy Odys obnażył swoje rany,
ale także silne barki, ramiona i muskuły,
i ukazał swoje silne ramiona,
zaś Atena wzmocniła jego ramiona,
aby odzyskały dawną prężność.
Uderzył go nieco poniżej ucha,
miażdząc kość.
Na wargach Ira rozkwitł szkarłatny kwiat
i z wrzaskiem wzniecając kurz
padł na ziemię wśród drwin.
Odyseusz zwrócił się do niego z litością:
Siedź tutaj, pilnuj, aby psy i świnie nie przekraczały progu domu
i porzuć rojenia, że jesteś królem żebraków:
nędznik zawsze pozostanie nędznikiem.
Twoja nagroda.
Teraz, przyjaciele, każdy z nas uda się do swego domu.
Królowa prosiła o dary ślubne.
I dzisiejszej nocy każdy ma wręczyć swój dar. Nie możemy zwlekać,
bo królowa niecierpliwi się, aby podjąć decyzję.
- Walczyłeś dzielnie, starcze. - Dziękuję. Jesteś Amfinomusem,
synem Nisusa, prawda? Poznałem twojego ojca podczas bitwy.
Posłuchaj mnie przez chwilę. Nie ma nic słabszego na ziemi od człowieka:
póki chronią go bogowie, nie wierzy, że dotknie go nieszczęście,
ale nie rozumie, że gdy bogowie spuszczą na niego cierpienie i karę, wszystko się zmieni.
Twoi przyjaciele zachowują się tak, jakby byli nieświadomi kary, jaka ich czeka.
Czego ty nie powiesz? Co za kuriozum. Żebrak udający proroka!
Wracaj do swojego domu i nie przychodź tu więcej!
- Cudzoziemcze, moja pani posłała po ciebie. Chce z tobą rozmawiać. - Teraz?
Tak, to sama królowa chce się z tobą widzieć.
Nie, nie teraz, po zmierzchu.
Aninous..Leucritus..Eurimachus!
Szybciej. Pośpieszcie się.
Nawet w nocy nie będziesz miał spokoju. Teraz dostaniesz wycisk.
- Usiądź, chcę porozmawiać z tobą. - Usiąść? Nie, królowo,
jestem tylko nędznym żebrakiem. - Nie dzielę gości na biednych i bogatych,
siadaj więc, proszę...-Pozwól mi zająć miejsce dla żebraków.
Kim jesteś? Skąd przybywasz? Skąd twoja powściągliwość? Czego się wstydzisz?
Czego? Widać po tobie, że wiele wycierpiałeś.
Właśnie dlatego będziesz traktowany z szacunkiem w tym domu. Wiem co to cierpienie.
Gdy Odyseusz to usłyszał, zaczął płakać.
Jak żeglarz, którego statkiem Posejdon
targał z furią po morzach, chłostawszy wiatrem
i bijąc falami, które porwały już tylu wędrowców,
dobijając do brzegu, ze skórą wypaloną przez sól
pragnie już tylko odnaleźć stały ląd i ocalenie przed śmiercią,
tak Odyseusz pragnął ujrzeć swoją żonę.
Mów więc. Pytałam kim jesteś.
Jeśli opowiem ci moją historię, uznasz mnie za kłamcę.
Zresztą to nie ona cię interesuje, ale wieści o twoim mężu. Pamiętam go...
Pamiętam go. A przecież oddpłynął już tak dawno.
Daj mi jakiś dowód, że go widziałeś. Co zapamiętałeś?
Minęło 20 lat. Wiele wiosen. Ale pamiętam, że
był ubrany w czerwony płaszcz, ze złotą spinką,
na której dostrzec mogłem psa chwytającego jelenia.
A jeleń próbował uciec. Taki właśnie miał na sobie płaszcz.
Cudzoziemcze, skąd wiesz to wszystko? Kim jesteś?
- Ty jesteś...jesteś... - Jestem Etonem z Krety.
Urodziłem się w mieście Knossos.
Ale ty jesteś...Odyseuszem.
My ojciec nazywał się Deucalion, był potomkiem Minosa, syna potężnego Zeusa.
Mój brat nazywał się Idomeneus. Ruszył na Troję
i był jednym z nielicznych, którzy wrócili.
Jeśli jesteś Odyseuszem, to dlaczego mnie zwodzisz?
Godność z jaką znosisz swój los, świadczy o tym, że jesteś kobietą wielkiej siły.
Odyseuszu!
Będziesz tu dzisiaj spał. Każę przygotować ci łóżko.
Euricleo, zajmij się gościem. Nie jest żebrakiem
ale Etonem z Krety. Należy go traktować jak króla.
Jest w tym samym wieku, co twój pan. My, śmiertelnicy, starzejemy się tak szybko.
Wiesz do kogo jesteś podobny? Do Odyseusza. Ta sama sylwetka, ten sam głos.
Wiem. Mówiono mi o tym.
Odyseuszu, twoja stara niańka tęskni za tobą, gdzie się teraz podziewasz?
Może jesteś w domu podobnym temu, żebrząc o kromkę chleba.
Poniżany, opuszczany, trwasz pośród tych,
którzy cię prześladują.
Uklękła przed swoim panem,
i poznała go po bliznach, jakie podczas polowania
zadał mu dzik, gdy był jescze bardzo młody.
Odyseuszu! Odyseuszu, moje dziecko! Nie rozpoznałam cię...
Stałeś cały czas przede mną....
Bądź cicho, nie zdradzaj mnie, albo nie będę mógł cię obronić!
Jesteś taki roztropny i mądry, cudzoziemcze. Pragnę twojej porady.
Mów.
Wiesz, że mój dom jest plądrowany przez zalotników.
Chcą mi odebrać nawet mojego syna. Co powinnam zrobić?
Czekaj. Odyseusz wróci i
Nie. Jutro urządzę zawody dla zalotników:
pierwszy z nich, który zdoła napiąć cięciwę łuku, który Odyseusz mi zostawił
i posłać strzałę przez dwanaście pierścieni
zostanie moim mężem.
Więc ojciec i syn zaczęli kompletować broń,
gdy piękne, boskie światło wskazywało im drogę
i nim Telemach zdołał się odezwać, Odyseusz nakazał:
"Nic nie mów. To wszystko dar od bogów z nieba".
Noc zdawała się nie mieć końca
i Penelopa leżała samotnie na małżeńskim łożu.
Artemis, córko Zeusa, przebij mnie swoją strzałą.
Albo niech burza rozproszy mnie jak mgłę.
Pozwól mi umrzeć.
Choć nie mówiła tego na głos, Odyseusz usłyszał ją.
Zaczął mieć wątpliwości. Robił sobie wyrzuty, że teraz,
gdy zobaczył już Penelopę, nie spoczywa obok niej.
Nie uciekaj w sen, najbardziej nędzny spośród ludzi,
bo oto jesteś we własnym domu, z własną żoną u boku,
a nadal obcy.
O świcie słońce zajęło swój złoty tron.
Abym mógł spełnić, czego bogowie oczekują ode mnie,
tego, który wrócił do domu, proszę cię Zeusie,
boże, który czuwasz nad tym domem, daj mi znak.
Przy młynie pozostała tylko jedna kobieta, reszta odeszła.
Jest najstarsza i chce tylko skończyć pracę.
Coś mówi, słuchaj!
Gdy rozbrzmiewa grom, a niebo jest bezchmurne,
bogowie dają nam z wysokości znak.
Powiadam wam, chociaż jestem tylko służką:
Zalotnicy będą ostatni raz jeść w domu Odyseusza
nim złamie im karki, jak łamie się łodygę kwiatu.
Szybciej, szybciej. Wy z gąbkami, umyjcie stoły.
Książęta niedługo wrócą.
Szybciej, uczta będzie bardziej wystawna niż w święto.
- Euricleo, jak przyjęłaś naszego gościa? - Niezbyt dobrze,
ale to nie moja wina. Nie chciał łóżka,
tylko położył się na szmatach i przykrył wołową skórą.
Z wioski przybył Eumeus. On także, podobnie jak Euriclea
i Telemach, nie zwracał się do Odyseusza po imieniu.
- Kim jest ten pasterz? - Filoteus, syn Doliusa.
- Był dzieckiem, gdy odszedłeś. Nie pamiętasz go? - Dzieci dorastają.
Znów zaczął myśleć,
że jest stracony. Znów zaczął myśleć
że jest stracony.
Z tak marną bronią, przeciwko tłumowi zalotników,
z jednym tylko młodzieńcem i świniopasem u boku,
nie miał żadnych szans. Ale wtedy poczuł obecność Ateny i usłyszał jej naganę:
Głupcze!
Ktoś inny byłby dumny z pomocy przyjaciół nawet słabszych od twoich
i byłby spokojny o swoją przyszłość. Nie ufasz nawet mnie, bogini,
która pomagała ci zawsze, w największym niebezpieczeństwie.
- Ładna sztuka. - Pozdrawiam cię, starcze. Masz na rękach ślady kłów dzika.
Filoteusie, ten człowiek nie był kiedyś żebrakiem,
ale słynnym wojownikiem.
Może to samo spotkało naszego króla.
Może i on błąka się po świecie, otulony w łachmany,
o ile już dawno nie umarł. - Znałeś go może?
Tak, ale nie pamiętam go.
Oczywiście był tylko dzieckiem, gdy kazano mu strzec najlepszych stad.
Odyseusz nie znalazł nikogo lepszego. Nikt tak nie strzegł
bydła jak on. Jakby było jego własne.
Dobrze, widzę, że jesteś lojalnym sługą. Mogę więc zdradzić ci sekret:
twój pan Odyseusz powrócił.
- Powrócił? Kiedy? - Nie krzycz.
-Powiedz mi jedną rzecz. Gdybyś był na jego miejscu, co byś zrobił?- Co bym zrobił?
- Tak. - Sądzę, że dałbym zatrudnienie tym muskułom.
Jak każdego ranka
zalotnicy przybyli do domu Odyseusza
gdzie przygotowano dla nich barana na ruszcie,
kozi tłuszcz, wieprzowinę i cielęcinę z najlepszego stada.
Wszystko zostało przygotowane zawczasu.
Mięso usmażono i pokrojono, chleb podzielono,
napełniono puchary winem, jedzenie podzielono, podano do stołu
i posiłek się rozpoczął.
Posiłek był obfity i rozkoszny podniebieniu, wiele zwierząt ubito,
jednak szybko miał stać się gorzki,
gdy przybyli na niego bohater i jego bogini.
Zostań tutaj i pij wino, które wręczył ci Telemach
gdyż Atena tchnęła niepokój w dusze zalotników,
i będą upokarzać cię bez umiaru, gdyż gniew i złość
większe niż zazwyczaj wypełniły ich piersi.
I rzeczywiście, jeden z nich już dał się sprowokować, dumny książę
Ctesipus z Samos.
Jak widzicie, żebrak traktowany jest na równi z nami.
Cóż za towarzystwo dla gości Telemacha!
I ja pragnę dać mu coś od serca, wykazać się gościnnością,
żeby miał co żreć dzisiaj i jutro.
Co powiedziawszy, cisnął udem wołowym.
Odyseusz zdołał uniknąć zranienia, ale w głębi duszy się uśmiechnął.
Nagle zapadła cisza.
Przez chwilę nawet oddech ani wyraz twarzy
nie zdradzał rozbawienia zebranych.
Był to obłąkańczy śmiech,
gdyż Atena odebrała im zdrowy rozsądek.
Na przemian jedli i śmiali się, w przerwach między mięsem a winem.
Śmiali się tak, że w oczach stanęły im łzy.
Cały dwór drżał od ich szalonego śmiechu.
Nawet mag Teoclimenus usłyszał go.
Przybył, aby sprawdzić, co się dzieje i ostrzec ich.
Nieszczęśni głupcy! Powinniście płakać!
Nie widzicie, jaką zagładę sobie szykujecie?
Wasze oczy dotknęła ślepota!
Widzę mury zbryzgane krwią! Widzę dwór pełen cieni!
Cieni, które przybywają z królestwa zmarłych, zawsze.
Słońce zanika. Najciemniejsza noc pochłonie nas wszystkich.
Kolejny wariat!
Męczą nas ci ludzie. Drażnią nas.
Spójrz tylko na swoich gości, Telemachu: wariat i żebrak!
Posłuchaj Telemachu, mam propozycję:
czemu by ich nie zapakować na statek i nie odprawić na Sycylię?
Jestem przekonany, że ktoś tam ci za nich dobrze zapłaci.
Nie potrzebuję twoich rad, Eurimachu. Jedyna osobą,
której rad słucham, to moja matka. Nie zamierzam dłużej znosić twojego chamstwa.
Wiem, że chciałeś mnie zabić, ale, na szczęście, drugi raz nie będziesz już miał tej okazji.
Więc od tej chwili masz przestać obrażać moich gości!
Nie jestem już dzieckiem, pamiętaj o tym.
Telemach użył ostrych słów, aby nas wystraszyć. Niestety
Zeus nie stanął po naszej stronie, albo jest zajęty jest czymś innym.
Nie przemówił, więc ja przemówię z całą siłą: nie będziemy tolerować twoich zniewag!
Próbowałeś ich ostrzec, Teoclimenusie.
Dałeś im szansę na ocalenie życia, ale nie wysłuchali cię.
I tak zbliżali się do końca uczty,
na którą ubito wiele zwierząt.
A w tym czasie trwały przygotowania do innej uczty,
którą gotowali im bogini i bohater,
a która miała dość znacznie róźnić się od tej, która dobiegała końca.
Zapadł zmierzch.
Atena przypomniała Penelopie,
że nastała chwila rozpoczęcia zawodów.
Ten łuk Odyseusz otrzymał 20 lat temu, od gościa zza mórz,
i gdy był młody bez trudu naciągał jego cięciwę.
Jednak pamiętaj, Penelopo,
że teraz stanie stary i zmęczony
naprzeciw wrogów.
Królowa!
Nagle stanęła w drzwiach
prowadzących do jej pokoju.
Patrzyli na nią i na ogromny łuk. Początkowo myśleli,
że zdecydowała komu odda swoje serce.
Książęta!
Proponuję wam zawody. Ten kto naciągnie cięciwę łuku
i pośle strzałę przez 12 pierścieni,
zostanie moim mężem.
Obejmie władzę w tym domu
i zostanie królem Itaki.
Eumeusie!
Świniopasie, daj mi ten łuk!
Dalej, książęta. Przed wami nagroda:
najpiękniejsza kobieta w Achaji. Ale dobrze to wiecie!
Czy mógłbym jednak odstąpić wam moją matkę bez walki?
Przed chwilą natchnął mnie Zeus.
Moja matka mówi, że odejdzie z obcym, a ja się śmieję. Co za głupiec!
I ja wezmę udział w zawodach!
Jeśli zdołam napiąć cieciwę łuku, moja matka, ku waszemu utrapieniu,
nie opuści tego domu, ale zostanie ze mną,
jako nagroda dla zwycięzcy.
Telemach trzymał łuk z daleka od Antinousa,
lękając się, że ten wygra w starciu z jego starym i zmęczonym ojcem.
Teraz napina łuk
naiwnie sądząc, że pośle strzałę.
Spróbuj, skoro jestes taki silny.
Odyseusz tymczasem ustawił pierścienie,
z których każdy miał otwór o tnącej krawędzi.
Ustawił pierścienie w jednym rzędzie.